Όλοι οι χοροί
Από το αρχείο της Μαρίνας Ρόβα
| Dancepedia | Άρθρα | Χοροκινητική Ψυχοθεραπεία | 26 Σεπτεμβρίου 2008 |
||
 |
|||
Το σώμα μου, ο κόσμος μου, ο χορός μου |
|||
| Γράφει η Μαρίνα Ρόβα Χορο-κινητική ψυχοθεραπεύτρια RDMT PGDip Ερευνήτρια MA DMT Δασκάλα χορού και χορογράφος BA Hons, RAD RTS |
|||
|
|||
| Αποφάσισα να αφιερώσω αυτό το άρθρο σε ένα θέμα που συχνά θεωρείται αυτονόητο και δεδομένο και του οποίου η επιρροή στη ζωή του ανθρώπου, κατά τη γνώμη μου, χρειάζεται συνεχή μελέτη και συζήτηση. Αναφέρομαι, φυσικά, στο ίδιο μας το σώμα και τη ζωτική και βιωματική του υπόσταση. | |||
| Μέσα από το προσωπικό μου ταξίδι - ως χορεύτρια, εκπαιδευτικός και πιο πρόσφατα θεραπεύτρια - για πάρα πολλά χρόνια έψαξα να βρω την δική μου ταυτότητα και "φωνή" μέσα από το χορό. Χρειάστηκε να αλλάξω πολλές οπτικές γωνίες, να αποστασιοποιηθώ από πολλές γενικότερα "αποδεκτές" αντιλήψεις και προκαταλήψεις και, προπάντων, να εμπιστευθώ την πιο αληθινή και σημαντική γνώση που όλοι έχουμε, την λεγόμενη εμπειρική γνώση (experiential knowledge/learning*), ή, αλλιώς, βιωματική εμπειρία (lived experience**). | |||
|*experiential knowledge/learning: όρος που χρησιμοποιείται ευρύτερα για να περιγράψει την εμπειρική διαδικασία μάθησης σε αντίθεση με τη διδακτική προσέγγιση (δηλ. μάθηση που πηγάζει από εμπειρικές πρακτικές και πειραματικές διαδικασίες) |
|||
Γράφοντας αυτό το άρθρο θα ήθελα να διατηρήσω τρεις "συγγραφικές φωνές": |
|||
Θα ήθελα να αναφερθώ λοιπόν στη βιωματική υπόσταση του σώματός μας ως προς δύο ομάδες ενδιαφέροντος σε εμάς:
|
|||
| Θα ξεκινήσω με μία σημαντική διευκρίνηση όσον αφορά τη συχνά προβληματική χρήση της λέξης "σώμα", τόσο από χορευτές όσο και από εκπαιδευτικούς. | |||
| Πολύ συχνά διαβάζουμε και ακούμε το σώμα του χορευτή να περιγράφεται ως "όργανο" ή "εργαλείο" ή, ακόμα, και ως "μέσο" ως προς τη δημιουργία και ερμηνεία του χορού. Πρόσφατα, κάνοντας μία στατιστική έρευνα σε σχέση με τις διατροφικές διαταραχές και τους χορευτές, βρήκα ένα άρθρο που ξεκινούσε με αυτήν ακριβώς την πρόταση: "Our bodies are the machines that keep us functioning and dancers are particularly reliant upon this machinery", δηλαδή "το σώμα μας είναι η μηχανή που μας κρατά σε λειτουργία και οι χορευτές είναι ιδιαιτέρως εξαρτώμενοι από αυτή τη μηχανή". Η πρώτη μου αντίδραση ήταν οργή και αγανάκτηση για το γεγονός ότι άλλο ένα άρθρο που αφορά το σώμα του χορευτή (το ανθρώπινο σώμα δημαδή) καταφέρνει να το ισοπεδώσει σε μία μονάχα πρόταση, σε αυτή την περίπτωση περιγράφοντάς το ως άψυχη μηχανή, λες και το σώμα μας είναι κάτι ανεξάρτητο από την ίδια μας οντότητα ή ύπαρξη. Νομίζω ότι, ενώ το συγκεκριμένο άρθρο προσπαθεί να συμβάλλει στην ενημέρωση ασθενειών όπως η ανορεξία* και η βουλιμία**, παραδόξως με την παραπάνω δήλωση μπορούμε να πούμε ότι ουσιαστικά συμβάλλει στη διαιώνιση της απεικόνισης του σώματος ως αντικείμενο. | |||
| |*ανορεξία: κύρια χαρακτηριστικά η άρνηση του ατόμου να διατηρήσει το βάρος του, έντονος φόβος του ατόμου μήπως πάρει βάρος, διαταραχή στον τρόπο με τον οποίο το άτομο αντιλαμβάνεται το βάρος, σε γυναίκες αμηνόρροια, δηλαδή απουσία τριών τουλάχιστον διαδοχικών εμμηνορησιών (www.eatingdisorders.gr) **βουλιμία: κύρια χαρακτηριστικά τα επαναλαμβανόμενα επεισόδια καταβρόχθισης τροφής τα οποία ακολουθούνται από δυσβάσταχτες ενοχές, οι οποίες, συνήθως, εξουδετερώνονται μέσα από τεχνητές εκκενώσεις στομάχου, π.χ. με προκλητό εμετό ή με χρήση καθαρτικών και διουρητικών σκευασμάτων (www.eatingdisorders.gr)| |
|||
| Είναι γνωστό ότι η εφηβεία είναι μία πολύπλοκη ηλικία με πολλά συναισθηματικά και σωματικά σκαμπανεβάσματα. Δεν είναι τυχαίο, λοιπόν, ότι κύρια ομάδα ευπάθειας ως προς ασθένειες, όπως η ανορεξία και η βουλιμία, είναι οι έφηβοι και, συγκεκριμένα, οι νεαρές γυναίκες: "To ποσοστό της νευρικής ανορεξίας κυμαίνεται από 0,4 σε 0,7% και κυρίως εκδηλώνεται σε γυναίκες ηλικίας 15-19 ετών. Είναι η μοναδική ψυχιατρική διαταραχή που μπορεί να οδηγήσει απευθείας στο θάνατο με ποσοστό θνησιμότητας γύρω στο 10%, σύμφωνα με τα στοιχεία της Αμερικάνικης Ψυχιατρικής Εταιρείας. Ένα, επίσης, ανησυχητικό εύρημα είναι πως έχουν αρχίσει να αναφέρονται περιστατικά νευρικής ανορεξίας σε ηλικίες 8-13 ετών, γεγονός που είχε ήδη καταγραφεί από το 1992 από τους ερευνητές Lask και Bryant-Waugh" (αποκόμιση στοιχείων από το διαδικτυακό οργανισμό Eating Disorders GR στη σελίδα www.eatingdisorders.gr, Νοέμβριος 2007). | |||
| Επαγγέλματα που προσδιορίζονται από την εξωτερική εμφάνιση και την "ιδανική" εικόνα του σώματος, όπως χορευτές, αθλητές και μοντέλα αλλά και ηθοποιοί, και άλλοι που εκτίθενται στα φώτα της δημοσιότητας, είναι επίσης κάποιες από τις ευπαθείς κοινωνικές ομάδες ως προς τις διατροφικές διαταραχές, με τους χορευτές μπαλέτου και τα μοντέλα να έρχονται πρώτα στις στατιστικές. Γιατί; Επειδή στις δύο τελευταίες περιπτώσεις υπάρχει η συνεχής αναζήτηση μίας εξειδανικευμένης "ομορφιάς" και "τελειότητας". Οι διατροφικές διαταραχές όμως αφορούν όλους μας και είμαστε όλοι το ίδιο εκτεθειμένοι στο συνεχή βομβαρδισμό (από τα ΜΜΕ) των εκθαμβωτικών εικόνων "ομορφιάς", "επιτυχίας" και "υπερ-ρεαλιστικής ευτυχίας". | |||
| Αλλά δεν είναι μόνο οι διατροφικές διαταραχές η μάστιγα που απειλεί τους νέους και νέες μας σήμερα. Με την απεικόνιση του σώματος ως αντικείμενο δημιουργείται ένα χάσμα μεταξύ του ψυχικού κόσμου του ατόμου και του σώματός του. Πολλές φορές έχω έρθει αντιμέτωπη με δηλώσεις χορευτών που υποβιβάζουν το σώμα τους σε κάτι το οποίο πρέπει να "φτιάξουν", να "αλλάξουν" ή να "τελειοποιήσουν". Η συνεχής πίεση για την "τέλεια γραμμή του σώματος" ή το "κατάλληλο σώμα για να γίνει κανείς χορευτής" είναι άλλα δύο παραδείγματα. Αυτή η "υποβίβαση" του σώματος μπορεί επίσης να συμβάλλει στη χαμηλή αυτοεκτίμηση του ατόμου (και, ιδιαιτέρως, στον περιορισμένο σεβασμό ως προς το σώμα του), πολλές φορές στην κατάθλιψη και σε ενδείξεις φοβίας, εμμονών και αυτοκαταστροφικών/αυτοτραυματικών ή παρορμητικών συμπεριφορών. | |||
| Φυσικά, τα παραδείγματα που αναφέρω είναι τα πιο ακραία και δεν αντικατοπτρίζουν την πλειοψηφία της χορευτικής κοινότητας απαραίτητα, όμως θεωρώ πως το πρόβλημα γίνεται όλο και πιο εμφανές και είναι σημαντικό να αποφύγουμε την περιθωριοποίηση των ψυχοσωματικών αυτών διαταραχών εάν θέλουμε να τις κατανοήσουμε και να τις αντιμετωπίσουμε με επιτυχία. Έχουμε όλοι μας ευθύνη για τη διαφύλαξη της αξίας του σώματος ως ζωτική υπόσταση, είτε είμαστε χορευτές, δάσκαλοι, γονείς, φίλοι κτλ. | |||
| Η πρόσφατη έκδοση του Dance Gazette της Βασιλικής Ακαδημίας Χορού του Λονδίνου (Royal Academy of Dance, 2007/issue 3, σελίδες 20-25) συμπεριλαμβάνει δύο σχετικά άρθρα. Το ένα με τίτλο "Teen Spirit? Unbearable Lightness" (σελ.20-21) από την Lyndsey Winship, παρουσιάζει το πρόβλημα των διατροφικών διαταραχών των χορευτών στην Αγγλία και προτείνει διεξόδους και συμβουλές ως προς την αναζήτηση της κατάλληλης βοήθειας. Παρόλο που η αρθρογράφος τονίζει την αναγκαιότητα της σωστής ενημέρωσης ως προς τα θέματα υγείας του χορευτή και τη διατροφική και συναισθηματική του ισορροπία, δεν εξηγεί πως η υγεία του χορευτή μπορεί να διαφυλαχθεί μέσα στην τάξη. Διότι, κατά την άποψή μου, δεν αρκεί κανείς να γνωρίζει πού μπορεί να βρει βοήθεια εκεί έξω, όταν, επιστρέφοντας στην τάξη, θα έρθει πάλι αντιμέτωπος με τα ίδια στερεότυπα την αντικειμενικοποίησης του σώματός του, είτε από το δάσκαλο ή τους συνεργάτες του, είτε από τον εαυτό του τον ίδιο. | |||
| Αυτό που θέλω να τονίσω είναι ότι τα προβλήματα δε δημιουργούνται ανεξάρτητα από τις συνθήκες στις οποίες παρουσιάζονται. Παραδείγματος χάρη, δεν είναι τυχαίο ότι οι χορευτές αντιμετωπίζουν σωματικά και συναισθηματικά προβλήματα. Δημιουργούμε τις θεωρίες μας για τον κόσμο, τη ζωή μας και τις εμπειρίες μας πάντα σε σχέση με το περιβάλλον στο οποίο ενεργούμε, και φυσικά τις σχέσεις μας με τους ανθρώπους που περικλείονται μέσα σε αυτό. | |||
| Το δεύτερο άρθρο (Porter, Anders: "Walking Back To Happiness", Dance Gazette, 2007, issue 3, 22-25) παρουσιάζει την ιστορία της Jeanine Stubergh και την απελευθέρωσή της από την κατάθλιψη μέσω της χοροθεραπείας. Είναι ενδιαφέρον το ότι τα δύο άρθρα συνυπάρχουν το ένα δίπλα στο άλλο, όταν στην πρώτη περίπτωση έχουμε την προβληματική χρήση του σώματος μέσα από το χορό και στη δεύτερη την απελευθέρωση του ατόμου μέσα από τη δημιουργική έκφραση του χορού. | |||
| Είναι σημαντικό να υπογραμμίσουμε εδώ, ότι η διαχωριστική γραμμή των δύο παραπάνω περιπτώσεων βρίσκεται ακριβώς στην πρόθεση και το κίνητρο του ατόμου μέσα από την πράξη του χορού. Όταν ο χορός χρησιμοποιείται ως μέσω κάλυψης κάποιων ανεκπλήρωτων αναγκών (πχ: χαμηλή αυτο-εκτίμηση, απόρριψη από αγαπημένα πρόσωπα, συνεχής ανησυχία για την ικανοποίηση των γύρω, ή ακόμα μέσο για να χάσει κανείς βάρος κτλ) μπορεί να στρέψει το άτομο εναντίον του εαυτού του με αποτέλεσμα να μεταφέρει τις παθολογίες που μπορεί να παρουσιάζει στην καθημερινότητά του (οικογένεια, συμπεριφορά, κοινωνία κτλ) στη διαδικασία και εμπειρία της μάθησης του χορού. | |||
| Αντιθέτως, ο χορός είναι απελευθερωτικός, εκφραστικός, δημιουργικός, επικοινωνιακός και πολύτιμη εμπειρική γνώση όταν είναι προσωπικός ή βιωματικός, δηλαδή όταν ο χορευτής γίνεται ένα με το χορό - αφηγητής της δικής του μοναδικής βιωματικής ιστορίας και όχι το αντικείμενο απεικόνισης μίας ξένης πραγματικότητας (πχ: ενός εξιδανικευμένου σώματος και επιφάνειας). | |||
| Κι εδώ έρχεται ο εκπαιδευτικός να παίξει καθοριστικό ρόλο στην δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών της εμπειρικής μάθησης του χορού. Παραθέτω ενδεικτικά και συνοπτικά κάποιους παράγοντες που θεωρώ σημαντικούς ως προς μία υπεύθυνη και ασφαλή παρουσία του δασκάλου στην τάξη: | |||
|
|||
| Ο χορός και η κίνηση είναι ανθρώπινες ανάγκες και πρωταρχικοί τρόποι έκφρασης. Από την ώρα που γεννιόμαστε γνωρίζουμε τον κόσμο και τους γύρω μας μέσα από το σώμα μας. Το μωρό πρώτα περπατάει και μετά κατακτάει την ικανότητα της έκφρασης μέσα από τη γλώσσα. Μπορεί η συνειδήτη μνήμη του μυαλόυ να ξεθωριάζει με την πάροδο του χρόνου, όμως το σώμα μας δεν ξεχνά ποτέ. | |||
| Όπως σ’ ένα χάρτη, έτσι και στο σώμα μας καταγράφονται όλες οι εμπειρίες, αναμνήσεις και αλλαγές της ζωής μας. Ό,τι αποκομίζουμε στην πορεία, το κουβαλάμε σαν αποσκευή στο ταξίδι μας μέσα στον χρόνο. Είναι γνωστή η φράση της Μάρθα Γκρέϊαμ που λέει ότι «το σώμα δεν ψεύδεται ποτέ». Ας τιμήσουμε το δώρο του σώματός μας με το να διαφυλάξουμε τη βιωματική του αξία και υπόσταση. Ας τιμήσουμε το σώμα μας, και την συνεχή ιστορία του ταξιδιού μας και ας χορέψουμε με ειλικρίνεια τιμώντας την αυθεντικότητα και μοναδικότητά μας. | |||
| Ως δάσκαλοι, εκπαιδευτικοί ή επαγγελματίες που δουλεύμουμε με το σώμα και το χορευτή ας μη ξεχνάμε τον άνθρωπο στην όλη διαδικασία. Ο χορός πρέπει να είναι ειλικρινής, αυτοβιογραφικός και προσωπικός για να είναι αληθινός. Μέσα από τους επίπονους αλλά και δημιουργικούς μου αγώνες όλα αυτά τα χρόνια έμαθα ότι δεν υπάρχει σωστό ή λάθος για το πώς βρίσκει κανείς το δρόμο του μέσα από το χορό. Τις φορές που προσπάθησα να βρω τον "σωστό" τρόπο απέτυχα να παραμείνω αληθινή και παρούσα στη δική μου ιστορία. Τις φορές που πραγματικά εμπιστεύτηκα τη δική μου αλήθεια, το σώμα μου, τον κόσμο μου, το χορό μου είχα την ευκαιρία να γνωρίσω τον εαυτό μου και να δεχτώ τα δώρα της εμπειρίας και του ταξιδιού μου... | |||
Πηγές/Αναφορές |
|||
| Dance Art: http://www.danceart.com/edancing/effects.htm Eating Disorders GR: http://www.eatingdisorders.gr Porter Andres (2007): "Walking Back To Happiness" in Dance Gazette, 3, 22-25, Royal Academy of Dance Yalom, Irving (2003): "When Nietzsche Wept", USA: Perennial Classics Yalom, Irving (1997): "Lying On The Couch", US: Harper Perennial Winship, Lyndsey (2007): "Teen Spirit? Unbearable Lightness" in Dance Gazette, 3, 20-22, Royal Academy of Dance |
|||
| H Μαρίνα Ρόβα αυτή τη στιγμή ολοκληρώνει το ερευνητικό μεταπτυχιακό της στην Χορο-Κινητική Ψυχοθεραπεία στο Λονδίνο. Παράλληλα, διδάσκει σε ιδιωτικές σχολές χορού και προσφέρει ομαδική Χορο-Κινητική Ψυχοθεραπεία σε κέντρα "Αρμονικής Γήρανσης" (Healthy Ageing). Σύντομα θα αναλάβει τη διοργάνωση δημιουργικών θεραπειών και δραστηριοτήτων σε ένα νοσοκομείο "Ψυχικής Υγείας" (Mental Health) στο Αγγλικό "Εθνικό Σύστημα Υγείας" (NHS). Η Μαρίνα επίσης ασχολείται με τον αυτοσχεδιασμό σε εξωτερικούς χώρους (site specific improvisation) και τη δημιουργία φιλμ για χορό βασισμένο στον αυθορμητισμό, το παιχνίδι και την αυθεντική κίνηση (authentic movement). Για περισσότερες πληροφορίες επισκεφθείτε το www.Livedbody-Εmbodiedlife.com και www.Livedbody-Embodiedlifegr.blogspot.com (στα Ελληνικά). | |||
|
|||
 Για να αφήσετε τα σχόλια σας, κάντε κλικ εδώ! |
|||
|
|||
 Επιστροφή στην κατηγορία Dancepedia |
|||
Για οποιοδήποτε σχόλιο ή παρατήρηση, επικοινωνήστε μαζί μας: 
Από το αρχείο της Μαρίνας Ρόβα
Αν επιθυμείτε να αναδημοσιεύσετε το παρόν άρθρο, είναι απαραίτητη η επικοινωνία μαζί μας και η αναφορά της πηγής με link.
Για οποιαδήποτε πληροφορία ή διευκρίνιση, επικοινωνήστε μαζί μας:
dancenewsgr@gmail.com
